İzmir'in kendine özgü kültürü sadece denizi, boyozu ve gevreğiyle sınırlı değil. Kentin günlük yaşamında kullanılan birçok kelime, Türkiye'nin diğer bölgelerinde duyulduğunda şaşkınlık yaratabiliyor. Özellikle eski İzmir mahallelerinde büyüyenler, çocukluklarından beri kullandıkları bazı sözcüklerin başka şehirlerde bilinmediğini fark ettiklerinde oldukça şaşırıyor.
Ege ağzının sıcaklığı ve samimiyeti, günlük konuşmalara da yansıyor. Kimi zaman bir biberin adı değişiyor, kimi zaman mutfak tezgahına farklı bir isim veriliyor. İşte sadece gerçek İzmirlilerin bildiği o meşhur kelimeler...
İzmir'e Has Kelimeler
Meşe
Türkiye'nin birçok yerinde "misket" veya "bilye" olarak bilinen cam toplar, İzmir'de yıllarca "meşe" olarak anıldı. Özellikle 90'lı yıllarda sokakta büyüyen çocukların vazgeçilmez oyunlarından biri olan meşe oyunu, mahalle kültürünün önemli parçalarından biriydi.
"Haydi meşe oynayalım" cümlesi bir İzmirlinin çocukluğunu hatırlatmaya yeter.
Nohot
İzmir'de beyaz leblebiye genellikle "nohot" denir. İlk kez duyanlar bunu gerçekten nohut zannetse de aslında bahsedilen şey beyaz leblebidir. Çay sohbetlerinde veya kıraathanelerde sıkça duyulabilecek bu kelime, Ege'nin günlük konuşma dilinde yaşamaya devam ediyor.
Tuşka veya Çuçka
Turşuluk biber denildiğinde birçok İzmirlinin aklına önce tuşka gelir. Bazı bölgelerde ise aynı kelime "çuçka" şeklinde söylenir. Özellikle Balkan göçmeni ailelerin yoğun olduğu mahallelerde bu kullanım oldukça yaygındır.
Pazarda "tuşka biber var mı?" diye soran birini duyarsanız büyük ihtimalle İzmirli ya da Balkan kökenlidir.
Şişarka
Kapya veya kırmızı biber olarak bilinen sebze, İzmir'in bazı bölgelerinde "şişarka" adıyla anılır. Özellikle ev yapımı salça ve kışlık hazırlıkları sırasında bu kelime sıkça kullanılır.
Ege mutfağının renkli sofralarında şişarka önemli bir yere sahiptir.
Mandalin
İzmirliler bazı kelimeleri kısaltmayı sever. Nasıl ki domat denildiğinde domates anlaşılıyorsa, mandalin de mandalinanın kısa halidir. Özellikle yaşlı kuşak arasında bu kullanım hâlâ oldukça yaygındır.
Pazarda "bir kilo mandalin ver" ifadesi birçok İzmirli için son derece normaldir.
Garaj
Türkiye'nin büyük bölümünde garaj denildiğinde araçların park edildiği kapalı alan akla gelir. Ancak İzmir'de durum biraz farklıdır. Uzun yıllardır otogar için "garaj" kelimesi kullanılır.
"Garaja gidiyorum" diyen biri aslında otobüs terminaline gitmekten bahsediyor olabilir.
Andaç
Bugün pek sık kullanılmasa da özellikle eski kuşakların yakından bildiği bir kelimedir. Andaç, lise yıllığı anlamına gelir. Mezuniyet dönemlerinde öğrencilerin birbirlerine yazdığı anılar ve fotoğrafların bulunduğu yıllıklar bu isimle anılırdı.
Birçok İzmirli için andaç, gençlik yıllarından kalan değerli bir hatıradır.
Asfalya
İzmir'in en ilginç kelimelerinden biri şüphesiz asfalyadır. Elektrik sigortasına verilen bu isim zamanla mecazi bir anlam da kazanmıştır.
"Asfalyalar attı" denildiğinde yalnızca elektrik kesintisi anlaşılmaz. Aynı zamanda bir kişinin çok sinirlendiği veya kontrolünü kaybettiği anlamına da gelir. Hatta İzmir'de sıkça duyulan "Adamın asfalyalarını attırma" sözü, birini daha fazla kızdırmamak için yapılan uyarılardan biridir.
Bango
Mutfak tezgahına İzmir'de sıklıkla "bango" denir. Eğer bir İzmirli size "Anahtar bangonun üstünde" dediyse koridora değil, mutfağa bakmanız gerekir.
Bu kelime özellikle eski evlerde ve aile sohbetlerinde hâlâ yaşamaya devam ediyor.
Klorak
Çamaşır suyunun İzmir'deki en bilinen isimlerinden biri de kloraktır. Aslında bir marka adı olan Klorak, zaman içinde jenerikleşmiş ve birçok kişi tarafından tüm çamaşır suları için kullanılmaya başlanmıştır.
Tıpkı bazı bölgelerde selpak denilince kağıt mendilin anlaşılması gibi, İzmir'de de klorak denildiğinde akla doğrudan çamaşır suyu gelir.
İzmir'in bu kendine has kelimeleri, şehrin kültürel zenginliğinin ve çok katmanlı geçmişinin önemli bir parçası.
Balkanlardan Ege köylerine, Levanten kültüründen mahalle yaşamına kadar birçok etkinin izlerini taşıyan bu sözcükler, İzmirlilerin günlük hayatında yaşamaya devam ediyor.
Eğer bu kelimelerin çoğunu biliyorsanız, siz de gerçek bir İzmirli sayılabilirsiniz.